مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری تاریخ فلسفه 2008-9589 16 4 2026 9 19 يادداشت سردبير يادداشت سردبير 3 4 fa حسین کلباسی اشتری دانشگاه علامه طباطبائی 2026 9 19 <p>خطر بیخاصیت کردن سازمان ملل متحد، شورای امنیت و نهادهای حقوقی بین&zwnj;المللی توسط ایالات متحده، امروزه به یکی از چالشهای بنیادین نظام بین&zwnj;الملل تبدیل شده است. این تهدید نه&zwnj;تنها ساختار قدرت را در سطح جهانی دستخوش تغییر کرده، بلکه اعتبار و مشروعیت هنجارهای حقوقی بین&zwnj;المللی را نیز با مخاطره مواجه ساخته است. ۱. فلج&zwnj;سازی شورای امنیت؛ کارزار وتوهای نامشروع و ظالمانه مهمترین جلوه این بیخاصیتی، استفاده راهبردی آمریکا از حق وتو در شورای امنیت است. این نهاد که بر اساس منشور ملل متحد، برای «حفظ صلح و امنیت بین&zwnj;المللی» ایجاد شده، در عمل به ابزاری برای پیشبرد منافع ضدانسانی یک کشور مستبد و هنجارشکن تبدیل شده است. برای نمونه، وتوی مکرر قطعنامه&zwnj;های آتش&zwnj;بس در غزه توسط دولت ظالم و آدمکش آمریکا ـ&zwnj;که گاه با مخالفت چهارده عضو دیگر شورا همراه بوده&zwnj;ـ نشان&zwnj;دهندۀ «فلج نهادی» ناشی از اولویت&zwnj;دهی به منافع و مطامع این طاغوت زمانه بر اصول انسانی است. این اقدامات، شورای امنیت را به نهادی ناکارآمد تبدیل کرده که دبیرکل سازمان ملل نیز آن را «دیگر بازنمایندة جهان» نمیداند. ۲. خروج از معاهده&zwnj;های بین المللی؛ تضعیف نهادهای حقوفی و اجتماعی در کنار فلج&zwnj;سازی شورای امنیت، راهبرد دوم، خروج یکجانبۀ آمریکا از نهادهای بین&zwnj;المللی است. در اقدامی بیسابقه، آمریکا از ۶۶ سازمان بین&zwnj;المللی، از جمله نهادهای کلیدی وابسته به ملل متحد در حوزه&zwnj;های اقلیم، توسعه و برابری نژادی و قومی خارج شده است. این اقدام با اعتراف وقیحانۀ «تقدم منافع آمریکا بر اهداف جهانی&zwnj;گرایانه» توجیه شده، اما پیامد آن، اختلال در مأموریتهای حیاتی این نهادها و ایجاد خلأ در حکمرانی حقوق و قوانین مورد اتفاق جهانی است. 3. چالش با دیوان کیفری بین&zwnj;المللی؛ تضعیف حاکمیت قانون تهدید سوم، مقابلۀ مستقیم با نهادهای حقوقی، بویژه دیوان کیفری بین&zwnj;المللی (ICC) است. آمریکا با تهدید، تحریم و اعمال فشار بر قضات این دیوان، بویژه در تقابل با رأی دیوان مبنی بر جنایتکار جنگی بودن رئیس رژیم صهیونی، در عمل مانع از اجرای احکام، پیگرد و پیگیری و مسئولیت&zwnj;پذیری بین&zwnj;المللی میشود. این رفتار، رویه&zwnj;یی گزینشی را ترویج میدهد که در آن، آمریکا خود را «شاخص و معیار سنجش حقوق بین&zwnj;الملل» دانسته و تنها در صورت همجهتی با منافعش، از آن حمایت میکند. بعلاوه، خودداری این رژیم روسیاه از امضای معاهدات کلیدی حقوق بشری، گواهی بر این رویکرد دوگانه و البته ضدانسانی اوست. 4. اعتراف به بحران مشروعیت از نگاه دبیرکل سازمان ملل آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، با صراحت به این بحران اذعان کرده و گفته است آمریکا «قدرتش را مهمتر از قوانین بین&zwnj;المللی میداند». او هشدار داده که «قانون قدرت» در حال جایگزینی «قدرت قانون» است و سازمان ملل «هیچ اهرم فشاری» برای وادار کردن قدرتهای بزرگ به رعایت قوانین بین&zwnj;المللی ندارد. این اظهارات، نشان از عمق بحران مشروعیتی دارد که نظام ملل متحد با آن دست&zwnj;وپنجه نرم میکند؛ بحرانی که از زمان تصویب اعلامیۀ حقوق بشر در قرن گذشته تاکنون بیسابقه بوده و نشان از حفره&zwnj;های عمیق اخلاقی، حقوقی و معرفتی اندیشة مدرن و بنیانگذاران آن دارد. 5. پیامدهای راهبردی و افق پیش&zwnj;رو تداوم این روند، نظم بین&zwnj;المللی را با چندین پیامد جدی مواجه خواهد کرد: ـ بی&zwnj;اعتباری قوانین بین&zwnj;المللی: تبدیل حقوق بین&zwnj;الملل به ابزاری گزینشی در دست قدرتهای نظامی و سیاسی و اقتصادی. ـ افول نقش سازمان ملل: کمرنگ شدن نقش این سازمان در حل&zwnj;وفصل منازعات و جایگزینی آن با ائتلافهای موردی قدرتها. ـ شکاف در نظم جهانی: افزایش بی&zwnj;اعتمادی کشورها به نظام چندجانبه و تشویق به اتخاذ رویکردهای یکجانبه. در مجموع، اقدامات آمریکا و همراهی یا سکوت اروپا بعنوان مدعی لیبرالیسم و حقوق مدنی، نه یک تهدید موقتی، بلکه تهاجمی نظاممند به بنیانهای نظم حقوقی بین&zwnj;المللی است که میتواند سازمان ملل را به نهادی تشریفاتی و بی&zwnj;اثر تبدیل کرده و راه را برای هرج&zwnj;ومرجی هموار سازد که در آن، زور بر قانون حاکم خواهد بود. این تهدید از سوی دیگر، خلأها و رخنه&zwnj;های مدرنیته در ایجاد جهانی سرشار از صلح و امنیت و وعده&zwnj;های خیالی معماران تجدد را بیش از پیش آشکار میکند. آنچه امروزه بیتردید سرشت تبهکارانه، هنجارشکنانه و فرعونی نماد قدرت مدرن، یعنی آمریکا را نمایان ساخت، مقاومت و حماسۀ جاویدان مردم شریف ایران در نیم قرن اخیر و بویژه در خلال جنگ تحمیلی یک سال و چند ماه اخیر بوده است که در مجالی دیگر به ابعاد تاریخی و جهانی آن خواهیم پرداخت.</p> <p>خطر بیخاصیت کردن سازمان ملل متحد، شورای امنیت و نهادهای حقوقی بین&zwnj;المللی توسط ایالات متحده، امروزه به یکی از چالشهای بنیادین نظام بین&zwnj;الملل تبدیل شده است. این تهدید نه&zwnj;تنها ساختار قدرت را در سطح جهانی دستخوش تغییر کرده، بلکه اعتبار و مشروعیت هنجارهای حقوقی بین&zwnj;المللی را نیز با مخاطره مواجه ساخته است. ۱. فلج&zwnj;سازی شورای امنیت؛ کارزار وتوهای نامشروع و ظالمانه مهمترین جلوه این بیخاصیتی، استفاده راهبردی آمریکا از حق وتو در شورای امنیت است. این نهاد که بر اساس منشور ملل متحد، برای «حفظ صلح و امنیت بین&zwnj;المللی» ایجاد شده، در عمل به ابزاری برای پیشبرد منافع ضدانسانی یک کشور مستبد و هنجارشکن تبدیل شده است. برای نمونه، وتوی مکرر قطعنامه&zwnj;های آتش&zwnj;بس در غزه توسط دولت ظالم و آدمکش آمریکا ـ&zwnj;که گاه با مخالفت چهارده عضو دیگر شورا همراه بوده&zwnj;ـ نشان&zwnj;دهندۀ «فلج نهادی» ناشی از اولویت&zwnj;دهی به منافع و مطامع این طاغوت زمانه بر اصول انسانی است. این اقدامات، شورای امنیت را به نهادی ناکارآمد تبدیل کرده که دبیرکل سازمان ملل نیز آن را «دیگر بازنمایندة جهان» نمیداند. ۲. خروج از معاهده&zwnj;های بین المللی؛ تضعیف نهادهای حقوفی و اجتماعی در کنار فلج&zwnj;سازی شورای امنیت، راهبرد دوم، خروج یکجانبۀ آمریکا از نهادهای بین&zwnj;المللی است. در اقدامی بیسابقه، آمریکا از ۶۶ سازمان بین&zwnj;المللی، از جمله نهادهای کلیدی وابسته به ملل متحد در حوزه&zwnj;های اقلیم، توسعه و برابری نژادی و قومی خارج شده است. این اقدام با اعتراف وقیحانۀ «تقدم منافع آمریکا بر اهداف جهانی&zwnj;گرایانه» توجیه شده، اما پیامد آن، اختلال در مأموریتهای حیاتی این نهادها و ایجاد خلأ در حکمرانی حقوق و قوانین مورد اتفاق جهانی است. 3. چالش با دیوان کیفری بین&zwnj;المللی؛ تضعیف حاکمیت قانون تهدید سوم، مقابلۀ مستقیم با نهادهای حقوقی، بویژه دیوان کیفری بین&zwnj;المللی (ICC) است. آمریکا با تهدید، تحریم و اعمال فشار بر قضات این دیوان، بویژه در تقابل با رأی دیوان مبنی بر جنایتکار جنگی بودن رئیس رژیم صهیونی، در عمل مانع از اجرای احکام، پیگرد و پیگیری و مسئولیت&zwnj;پذیری بین&zwnj;المللی میشود. این رفتار، رویه&zwnj;یی گزینشی را ترویج میدهد که در آن، آمریکا خود را «شاخص و معیار سنجش حقوق بین&zwnj;الملل» دانسته و تنها در صورت همجهتی با منافعش، از آن حمایت میکند. بعلاوه، خودداری این رژیم روسیاه از امضای معاهدات کلیدی حقوق بشری، گواهی بر این رویکرد دوگانه و البته ضدانسانی اوست. 4. اعتراف به بحران مشروعیت از نگاه دبیرکل سازمان ملل آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، با صراحت به این بحران اذعان کرده و گفته است آمریکا «قدرتش را مهمتر از قوانین بین&zwnj;المللی میداند». او هشدار داده که «قانون قدرت» در حال جایگزینی «قدرت قانون» است و سازمان ملل «هیچ اهرم فشاری» برای وادار کردن قدرتهای بزرگ به رعایت قوانین بین&zwnj;المللی ندارد. این اظهارات، نشان از عمق بحران مشروعیتی دارد که نظام ملل متحد با آن دست&zwnj;وپنجه نرم میکند؛ بحرانی که از زمان تصویب اعلامیۀ حقوق بشر در قرن گذشته تاکنون بیسابقه بوده و نشان از حفره&zwnj;های عمیق اخلاقی، حقوقی و معرفتی اندیشة مدرن و بنیانگذاران آن دارد. 5. پیامدهای راهبردی و افق پیش&zwnj;رو تداوم این روند، نظم بین&zwnj;المللی را با چندین پیامد جدی مواجه خواهد کرد: ـ بی&zwnj;اعتباری قوانین بین&zwnj;المللی: تبدیل حقوق بین&zwnj;الملل به ابزاری گزینشی در دست قدرتهای نظامی و سیاسی و اقتصادی. ـ افول نقش سازمان ملل: کمرنگ شدن نقش این سازمان در حل&zwnj;وفصل منازعات و جایگزینی آن با ائتلافهای موردی قدرتها. ـ شکاف در نظم جهانی: افزایش بی&zwnj;اعتمادی کشورها به نظام چندجانبه و تشویق به اتخاذ رویکردهای یکجانبه. در مجموع، اقدامات آمریکا و همراهی یا سکوت اروپا بعنوان مدعی لیبرالیسم و حقوق مدنی، نه یک تهدید موقتی، بلکه تهاجمی نظاممند به بنیانهای نظم حقوقی بین&zwnj;المللی است که میتواند سازمان ملل را به نهادی تشریفاتی و بی&zwnj;اثر تبدیل کرده و راه را برای هرج&zwnj;ومرجی هموار سازد که در آن، زور بر قانون حاکم خواهد بود. این تهدید از سوی دیگر، خلأها و رخنه&zwnj;های مدرنیته در ایجاد جهانی سرشار از صلح و امنیت و وعده&zwnj;های خیالی معماران تجدد را بیش از پیش آشکار میکند. آنچه امروزه بیتردید سرشت تبهکارانه، هنجارشکنانه و فرعونی نماد قدرت مدرن، یعنی آمریکا را نمایان ساخت، مقاومت و حماسۀ جاویدان مردم شریف ایران در نیم قرن اخیر و بویژه در خلال جنگ تحمیلی یک سال و چند ماه اخیر بوده است که در مجالی دیگر به ابعاد تاریخی و جهانی آن خواهیم پرداخت.</p>

http://hop.mullasadra.org/ar/Article/Download/54828